Ev Kiralayanların Korkulu Rüyası: Council Tax ve Band Sistemi
KonaklamaLondra'ya ilk geldiğimde kiraların yüksekliğine zaten mental olarak hazırlanmıştım. Konumuz Council Tax. Yani Türkiye'deki emlak vergisi ile çöp vergisinin, steroid basılmış ve İngiliz bürokrasisiyle harmanlanmış hali. İşin teknik tarafına biraz baktım, mantığı şu: Yerel belediyeler (Council), bölgedeki hizmetleri (çöp toplama, polis, kütüphane, park bakımı vb.) finanse etmek için bu vergiyi topluyor. Ama asıl garip olan, ödediğiniz tutarın evin 1 Nisan 1991 tarihindeki değerine göre belirleniyor olması. Evet, yanlış okumadınız, ben doğmadan önceki ev fiyatları baz alınıyor. İngiltere'de sistemler bazen o kadar legacy ki, insan hayret ediyor.
Council Tax Band Nedir? Harfler Ne Anlama Geliyor?
Evler değerlerine göre A'dan H'ye kadar harf ile kategorize ediliyor. Bu harfler sizin "Band"inizi oluşturuyor. Band A en ucuz, Band H ise en pahalı kategori. Eğer merkezi bir yerde, yeni yapılmış modern bir apartmanda (new build) oturuyorsanız, evin metrekaresinin küçük olmasına aldanmayın; değerlemesi yüksek çıkacağı için Band D veya E'de olabilirsiniz. Genel mantığı kafanızda oturtmanız için şöyle basit bir tablo yapabiliriz:
| Band | Evin 1991 Yılındaki Değeri | Ortalama Yıllık Ödeme (Tahmini) |
|---|---|---|
| Band A | £40,000'e kadar | En düşük tutar (Yaklaşık £1,000 - £1,300) |
| Band B | £40,001 - £52,000 | Band A'dan %15-20 daha fazla |
| Band C | £52,001 - £68,000 | Ortalama bir 1-bed flat genelde buradadır. |
| Band D | £68,001 - £88,000 | Standart referans noktası. |
Bu rakamlar tamamen bölgeden bölgeye değişiyor. Örneğin Londra içinde Wandsworth belediyesi Council Tax konusunda meşhurdur, inanılmaz düşüktür. Ama hemen yanındaki Lambeth veya Hackney'de oturuyorsanız cüzdanınız biraz daha fazla hafifler. Yani ev tutarken kiranın yanında mutlaka "Council Tax Band" bilgisini de kontrol etmeniz gerekiyor. İlanlarda genelde en altta küçük puntolarla yazar.
Single Person Discount: Yalnız Yaşayanlar İçin Can Simidi
Benim gibi buraya tek başına gelip ev tuttuysanız, sistem size küçük bir kıyak geçiyor. Eğer evde tek yetişkin yaşıyorsa, Council Tax faturasından %25 indirim alıyorsunuz. Buna "Single Person Discount" deniyor. Otomatik uygulanmıyor, belediyenin o hantal web sitesine girip (bazılarının UX'i 2005'ten kalma) formu doldurup başvurmanız lazım. Genelde onay süreci hızlı, bir sonraki faturada indirimi görüyorsunuz. Eğer öğrenciyseniz (full-time student), durum daha da iyi; evdeki herkes öğrenciyse Council Tax ödemiyorsunuz. Bir öğrenci bir çalışan varsa da indirim oranları değişiyor.
Nasıl Ödeniyor?
İngiltere'de her şeyde olduğu gibi bunda da en temiz yöntem Direct Debit. Banka hesabınızı bağlıyorsunuz, her ayın başında tık diye çekiyorlar. Genelde ödemeyi 10 takside bölerler (Nisan'dan Ocak'a kadar), Şubat ve Mart aylarında ödeme yapmazsınız. Bu iki ayı "tatil" gibi düşünebilirsiniz ama aslında yıllık tutarı 10'a bölüyorlar sadece. Son olarak, eğer evin bandının yanlış olduğunu düşünüyorsanız (komşunuzunki C, sizinki D ise ve evler aynıysa) itiraz etme hakkınız var. Ama dikkatli olun, inceleme sonucunda sizin bandınızı düşürebilecekleri gibi, komşunuzunkini de yükseltebilirler. Mahallede sevilmeyen kişi olmak istemezsiniz.