Beğendiğin Evi Kapmak: Offer Verme, Pazarlık ve Reddedilme Sanatı

İngiltere'de, özellikle Londra'da ev bakarken en büyük şokumu evi beğendikten sonra yaşadım. Türkiye'de emlakçıya "Tamam, tutuyorum" dersiniz, kaporayı verirsiniz ve ev sizindir. Burada ise evi beğenmeniz yetmiyor, ev sahibinin (Landlord) da sizi beğenmesi gerekiyor. Viewing bittikten sonra emlakçının size attığı o "Eğer ilgileniyorsanız teklifinizi (offer) iletin" bakışı, aslında bir açık artırmanın başlangıç düdüğü gibi. Evi gezdiniz, rutubet yok, pencereler çift cam (double glazing - ısı yalıtımı için hayati), konum metroya yakın. Hemen eve dönüp veya daha metrodayken telefondan teklif vermeniz lazım. Bu süreçte sadece "Ben evi istiyorum" demek yetmiyor. Kendinizi bir nevi CV hazırlar gibi sunmanız gerekiyor. Maaşınız, çalıştığınız şirket, İngiltere'de ne kadar süredir bulunduğunuz, sigara/evcil hayvan durumunuz... Hepsi masaya yatırılıyor.

Kirayı Düşürmek Mümkün mü? (Yoksa Artırmalı mıyım?)

Buraya gelmeden önce forumlarda "Pazarlık sünnettir, mutlaka indirim isteyin" yazılarını okumuştum. Ancak gerçek dünya, hele ki şu anki piyasa (market) koşulları çok acımasız. Eğer çok popüler bir bölgede, temiz ve uygun fiyatlı bir ev bulduysanız, kirayı düşürmeye çalışmak yapabileceğiniz en büyük hata olabilir. Çünkü o sırada kapıda bekleyen diğer üç kişi, "asking price"ın (istenen fiyat) üzerine £50-£100 ekleyip teklif veriyor. Benim stratejim şöyle oldu: Ev piyasada yeniyse (Rightmove'a düşeli 1-2 gün olmuşsa) ve ev iyiyse, pazarlık yapmayı aklımdan bile geçirmedim. Hatta, elimi güçlendirmek için 6 aylık kirayı peşin (upfront) ödemeyi teklif ettim. Junior developer maaşıyla bunu denkleştirmek zor oldu ama kredi skorunuz (credit history) burada henüz oluşmadığı için ev sahipleri sizi riskli görüyor. Peşin ödeme teklifi, bu riski sıfıra indirdiği için sizi diğer adayların önüne geçiriyor. Ancak, ev 3-4 haftadır ilandaysa ve hala tutulmamışsa, işte o zaman pazarlık şansınız var. Bu durumda %5-10 civarı bir indirim teklif edilebilir. "Benim bütçem bu, evi çok sevdim, uzun süreli kalmayı planlıyorum" diyerek şansınızı deneyebilirsiniz.

Teklif Dosyasında Olmazsa Olmazlar

Teklif verirken sadece fiyatı konuşmuyoruz, şartları da (conditions) belirliyoruz. Emlakçıya attığınız mailde şunlar mutlaka net olmalı:

• Move-in Date: Ne zaman taşınacaksınız? Ev boşsa ve siz "2 ay sonra taşınırım" derseniz, ev sahibi o 2 aylık kira kaybını istemeyeceği için sizi eler. Tarihi mümkün olduğunca yakın tutmak avantaj.
• Break Clause: Bu madde hayat kurtarır. Genelde kontratlar 12 aylıktır. Ancak 6. aydan sonra haber vermek şartıyla evden çıkabilme hakkı (örneğin 6 months break clause with 2 months notice) istemek, işler yolunda gitmezse veya iş değiştirirseniz size esneklik sağlar. Bunu baştan konuşmazsanız kontrata koymayabilirler.
• Mobilya Durumu: Ev "Furnished" görünüyordur ama o köşe koltuğun kalıp kalmayacağını teyit etmelisiniz. Bazen "Landlord mobilyaları götürebilir" notu düşülür.

Holding Deposit: Ciddiyetini Göster

Teklifiniz kabul edildiğinde (offer accepted), emlakçı sizden evi piyasadan çekmek için Holding Deposit ister. Bu tutar yasal olarak bir haftalık kiradan fazla olamaz. Bunu ödediğinizde evi başkasına göstermeyi bırakırlar. Korkmayın, bu para havaya gitmiyor. Referans kontrolleri (referencing) başarılı geçerse ve kontratı imzalarsanız, bu tutar ilk ayın kirasından veya depozitodan düşülüyor. Ancak dikkat: Eğer siz sebepsiz yere vazgeçerseniz veya yalan beyanda bulunduysanız (maaşınızı yüksek söylemek gibi), bu parayı yakarlar. Ev sahibi vazgeçerse kuruşu kuruşuna iade etmek zorundalar.