GP Kaydı Nasıl Yapılır? NHS'e İlk Kayıt Rehberi

Yaris’in anahtarını kapıp trafiğe alışmaya çalışırken bir yandan da şu resmi işleri aradan çıkarayım dedim. İngiltere'ye yeni taşındıktan sonra yapılması gereken en kritik, en "bunu sona bırakırsan patlarsın" dediğim şeylerin başında GP kaydı geliyor. GP dedikleri şey General Practitioner, yani bizim bildiğimiz aile hekimi.

Burada sistemin mantığı Türkiye'den biraz farklı. Öyle "başım ağrıdı, dur bir hastaneye gideyim" olayı yok. Acil bir durumun yoksa doğrudan hastaneye gidemiyorsun, sistem seni önce GP kapısına yönlendiriyor. Adamlar resmen sağlık sisteminin fedaisi gibi; önce onlar bakıyor, muayene ediyor, ilaç yazıyor ya da çok gerekliyse seni uzmana/hastaneye sevk ediyor.

İngiltere'ye ilk geldiğimde açıkçası bu işi manyak gibi erteledim. İçimden "Aman Ozan, hasta olunca bakarsın bir çaresine" diyordum. Büyük hata kardeşim, valla bak. Hasta yatağında ateşin çıkmışken bir de internetten form doldurmaya, "Hangi GP bana yakın?" diye harita kurcalamaya çalışmak tam bir işkence. O yüzden benden söylemesi: İngiltere'de kalıcı ya da orta vadeli kalacaksanız, eve yerleştiğiniz gün şu işi aradan çıkarın.

GP tam olarak ne işe yarar?

Sistem tamamen bu aile hekimlikleri üzerine kurulu. Şu konularda doğrudan muhatabınız GP oluyor:

• Genel sağlık sorunları ve halsizlik
• Düzenli kullandığınız ilaçların reçeteleri
• Kan testleri veya genel kontroller
• Psikolojik destek ve ruh sağlığı süreçleri (IAPT gibi programlar)
• Uzman doktora sevk işlemleri

Tabii ki hayati, acil durumlarda GP aranmaz. Onun için doğrudan 999'u arıyorsun ya da A&E (Acil Servis) bölümüne gidiyorsun. Acil olmayan ama "Ulan ne yapsam?" dediğin durumlarda da 111 hattını arayıp telefondaki görevliden akıl alabiliyorsun.

Bu kayıt olayı gerçekten ücretsiz mi?

En çok sorulan soru bu. Evet, İngiltere'de GP surgery kaydı tamamen ücretsiz.

NHS'in resmi kurallarına göre bu ülkede yaşayan herkes bir GP'ye kayıt olabilir. İşin en güzel tarafı ne biliyor musunuz? Kayıt olurken kimlik, adres kanıtı, vize/göçmenlik statüsü ya da eski bir NHS number göstermek zorunda değilsiniz.

Yeni gelenlerin çoğu "Daha üzerime fatura çıkmadı", "Banka hesabım yeni açıldı, adresimi ispatlayamam" diye bu kaydı geciktiriyor. Kendinizi boşa strese sokmayın, resmi sistemde bunların hiçbiri zorunlu değil.

NHS Number olmadan nasıl kayıt olacağız?

İngiltere’ye yeni ayak basmışsın, "NHS number'ım yok, bittim ben" diye panik yapıyorsun. Sakın. Daha önce İngiltere'de hiç sağlık hizmeti almadıysanız zaten bu numaranız olmaz. GP surgery'ye ilk kez kayıt olduğunuzda, sistem size otomatik olarak 10 haneli bir NHS number atıyor. Yani önce numara alıp sonra GP'ye gitmiyorsunuz; siz GP'ye başvuruyorsunuz, numara arkadan kendisi geliyor.

Kayıt esnasında ne istiyorlar?

Karşınıza çıkacak formlarda genelde şu klasik bilgileri doldurmanız gerekecek:

• Adınız, soyadınız ve doğum tarihiniz
• Şu an oturduğunuz net adres ve iletişim bilgileri
• Varsa eski GP veya NHS number bilgileriniz (yeni gelenlerde olmaz zaten)
• Alerjileriniz, kronik hastalıklarınız ve düzenli kullandığınız ilaçlar
• Acil bir durumda aranacak kişinin (mesela benim için Jale) bilgileri

Bazı yerler ek olarak alkol/sigara tüketimi veya geçmiş ameliyatlar gibi detayları soran küçük formlar da doldurtuyor. İşleri güçleri bürokrasi, neyse.

Gittiğimiz yer "Adres kanıtı yoksa kaydetmem" derse ne olacak?

Dedim ya, yasal olarak adres kanıtı şart değil. Ama buradaki bazı görevliler de bazen sistemin kurallarını tam bilmiyor ya da işgüzarlık yapıyor. Evsiz olan, sabit adresi bulunmayan insanlar bile kaldıkları geçici yerleri veya doğrudan GP surgery'nin kendi adresini göstererek kayıt olabiliyor.

Eğer reception'daki görevli size zorluk çıkarırsa, yanınızda şunlardan biri varsa gösterin gitsin, uğraşmaya değmez:

• Kira sözleşmesi
• Adınıza gelmiş bir banka ekstresi
• Elektrik, gaz veya internet faturası (Utility bill)
• Council Tax mektubu

Baktınız hâlâ "Nuh diyor peygamber demiyor", durumun yasal kural olmadığını kibarca hatırlatın ya da hemen yan sokaktaki diğer GP'ye şansınızı deneyin.

Hangi GP'ye gitmeli? Kafamıza göre seçebiliyor muyuz?

Maalesef tamamen kafana göre takılamıyorsun. Her GP surgery’nin catchment area dedikleri bir hizmet bölgesi var. Adamlar haritadan bir sınır çizmiş, eğer senin ev o sınırın dışındaysa "Kardeşim sen çok uzaktasın, sana bakamayız" diyerek kaydını reddedebilirler.

GP seçerken internetteki puanlara çok takılmayın derim. İngilizlerin NHS konusundaki en büyük sporu internette GP'leri gömmektir. Yorumlarda sürekli "Telefonu 40 dakikada açıyorlar", "Randevu bulamadım" diye ağlayanları görürsünüz. Bu maalesef sistemin genel yoğunluğundan kaynaklanıyor. Eve en yakın, online kayıt seçeneği düzgün çalışan bir yeri seçmek en mantıklısı.

Adım adım online kayıt süreci

Artık çoğu yer çağ dışı kağıt formları bıraktı, online sisteme geçti. Süreç genelde şöyle ilerliyor:

1. NHS'in web sitesindeki GP bulucuya girip postcode'unuzu yazıyorsunuz.
2. Yakındaki klinikleri listeleyip hangilerinin yeni hasta kabul ettiğine bakıyorsunuz.
3. Eğer online kayıt linki varsa tıklayıp formu doldurmaya başlıyorsunuz.
4. Kişisel bilgileri ve sağlık geçmişinizi girip formu gönderiyorsunuz.
5. Birkaç gün içinde "Kaydınız onaylanmıştır" diye bir mail veya SMS geliyor.

Kayıttan sonraki kutsal adım: NHS App

GP kaydınız onaylandığı an yapacağınız ilk iş telefonunuza NHS App indirmek olsun. Bu uygulama İngiltere'de hayat kurtarıyor. Giriş yapabilmek için 13 yaşından büyük olmanız ve İngiltere'de bir GP'ye kayıtlı olmanız gerekiyor.

Uygulamayı kurduktan sonra her ufak şey için kliniği arayıp telefonda müzik dinlemek zorunda kalmıyorsunuz. Randevu talebi oluşturma, test sonuçlarını görme ve en önemlisi repeat prescription (düzenli reçete) yenileme işlemlerini doğrudan telefon üzerinden halledebiliyorsunuz.

Randevu almak neden bu kadar dert?

GP'ye kaydoldun, her şey güzel. Bir gün doktora görünmen gerekti ve kliniği aradın. Karşına çıkan sistem seni şaşırtabilir. Burada "Triage" denilen bir eleme sistemi var. Doğrudan "Hadi gel yüz yüze görüşelim" demiyorlar.

Önce şikayetini online formla ya da telefondaki görevliye anlatıyorsun. Onlar durumun aciliyetine göre seni yönlendiriyor. Bazen bir hemşire seni telefonla arayıp teşhis koyuyor, bazen doğrudan eczaneye yönlendiriyorlar, bazen de "Tamam, yarın saat 10'da gel, doktor yüz yüze baksın" diyorlar. Türkiye'deki sisteme alışkın olanlar için başta çok sinir bozucu gelebiliyor ama buranın yoğunluğunu ancak böyle yönetiyorlar, yapacak bir şey yok.

Düzenli ilaç kullananlar için hayatta kalma notu

Eğer Türkiye'den gelirken yanınızda düzenli kullandığınız ilaçları getirdiyseniz, o ilaçlar bitmeden çok önce GP kaydınızı tamamlayın. İlk randevunuzda veya online talep formunda elinizdeki eski reçeteleri, ilaç kutularını ve varsa İngilizce doktor raporlarını sisteme yükleyin. İngiltere'deki doktor o ilaçların buradaki muadillerini sisteme işleyecek ki, NHS App üzerinden düzenli olarak sipariş verebilesiniz. Son dakikaya bırakırsanız ilaçsız kalma riskiniz var, aman dikkat.

Kaba bir hazırlık tablosu

İşinizi kolaylaştırmak için sürecin mantığını şöyle özetleyebiliriz:

Özetle kardeşim; taşınma telaşının, faturaların, ev bulma derdinin arasında bu sağlık işini sakın arka plana atmayın. Jale ile benim ilk yaptığımız işlerden biri buydu ve sonradan çok rahat ettik. Kendinizi güvenceye alın, buraya alışırken bir de sağlık bürokrasisiyle hasta hasta uğraşmayın. Hadi geçmiş olsun!